فصل نهم: مفروضات و اصول حسابداری#

این فصل به بررسی مفروضات و اصول حسابداری می‌پردازد که پایه و اساس تهیه و تنظیم گزارش‌های مالی هستند. این مفروضات و اصول، قواعدی هستند که انجام عملیات حسابداری را هدایت می‌کنند و به کاربران اطلاعات مالی، اطلاعات دقیق و قابل اعتماد ارائه می‌دهند.

محتویات:#

  • مفروضات حسابداری

  • اصول حسابداری

  • اصول محدودکننده حسابداری

  • استانداردهای حسابداری

  • مثال‌ها و تمرین‌ها

بخش اول: مفروضات حسابداری#

مفروضات حسابداری، پایه و شالوده تهیه و ارائه اطلاعات مالی هستند و حسابداران همواره باید آنها را رعایت کنند. مفروضات اصلی حسابداری عبارتند از:

  1. فرض تفکیک شخصیت (Entity Assumption)

  2. فرض تداوم فعالیت (Going Concern / Continuity Assumption)

  3. فرض دوره مالی (Time Period Assumption)

  4. فرض تعهدی (Accrual Basis / Assumption)

  5. فرض واحد پول (Monetary Unit Assumption)

در ادامه هر یک از این مفروضات توضیح داده شده و مثال‌هایی برای درک بهتر ارائه می‌شود.

1. فرض تفکیک شخصیت#

بر اساس این فرض، هر واحد اقتصادی به عنوان یک شخصیت مستقل از مالکین آن و سایر مؤسسات در نظر گرفته می‌شود. یعنی دارایی‌ها، بدهی‌ها و عملیات مالی هر واحد اقتصادی جداگانه ثبت و تحلیل می‌شوند. مثال: اموال شخصی مالک یک فروشگاه باید جدا از دارایی‌های فروشگاه نگهداری شود و در دفاتر فروشگاه ثبت نگردد.

2. فرض تداوم فعالیت#

فرض تداوم فعالیت به این معنی است که مؤسسه به فعالیت خود ادامه خواهد داد و قصد انحلال یا توقف عملیات ندارد. بنابراین ثبت دارایی‌ها و بدهی‌ها بر اساس این فرض انجام می‌شود و ارزش‌گذاری به صورت واقعی و جاری انجام می‌شود.

3. فرض دوره مالی#

این فرض بیان می‌کند که عمر طولانی واحد اقتصادی به دوره‌های زمانی مساوی تقسیم می‌شود و گزارش‌های مالی برای هر دوره ارائه می‌گردد. هر دوره مالی می‌تواند یک سال تقویمی یا هر دوره دیگری باشد که مدیریت تعیین می‌کند.

4. فرض تعهدی#

بر اساس فرض تعهدی، درآمدها و هزینه‌ها در زمان تحقق شناسایی می‌شوند، نه زمانی که وجه نقد دریافت یا پرداخت می‌شود. این فرض بر مبنای تطابق هزینه‌ها و درآمدها و ارائه تصویر واقعی از عملکرد مالی مؤسسه است.

5. فرض واحد پول#

تمامی معاملات مالی بر حسب یک واحد پولی مشترک اندازه‌گیری و گزارش می‌شوند تا مقایسه و تجزیه و تحلیل مالی امکان‌پذیر باشد.

بخش دوم: اصول حسابداری#

اصول حسابداری قواعدی هستند که اجرای عملیات حسابداری را هدایت می‌کنند. مهم‌ترین اصول حسابداری عبارتند از:

  1. اصل بهای تمام شده (Historical Cost Principle)

  2. اصل تحقق درآمد (Revenue Realization Principle)

  3. اصل تطابق هزینه‌ها با درآمدها (Matching Principle)

  4. اصل افشا (Disclosure Principle)

توضیحات هر اصل:

1. اصل بهای تمام شده#

براساس این اصل، دارایی‌ها و هزینه‌ها به بهای تمام شده تاریخی ثبت می‌شوند. اگر ارزش پولی آنها تغییر کند، ارزش جدید ثبت نمی‌شود مگر اینکه استاندارد خاصی حکم کند.

2. اصل تحقق درآمد#

درآمدها زمانی شناسایی می‌شوند که تحقق یافته و کسب سود کامل شده باشد. مثال فرآیند درآمد: خرید مواد اولیه → تولید → فروش محصول → دریافت وجه فروش.

3. اصل تطابق هزینه‌ها با درآمدها#

هزینه‌های مرتبط با تولید و کسب درآمد یک دوره، باید در همان دوره شناسایی شوند تا سود واقعی آن دوره مشخص گردد.

4. اصل افشا#

اطلاعات مالی باید به نحوی مناسب افشا شود تا استفاده‌کنندگان تصمیمات مالی آگاهانه بگیرند. تمامی اطلاعات با اهمیت و مرتبط با فعالیت‌های مالی مؤسسه باید ارائه گردد.

بخش سوم: اصول محدودکننده حسابداری#

اصول محدودکننده، استفاده از مفروضات و اصول حسابداری را در چارچوب خاص محدود می‌کنند. مهم‌ترین این اصول عبارتند از:

  1. اصل محافظه‌کاری (Conservatism Principle)

  2. اصل اهمیت (Materiality Principle)

  3. اصل فزونی منافع بر مخارج (Cost-Benefit Principle)

  4. اصل خصوصیات صنعت (Industry Peculiarities)

1. اصل محافظه‌کاری#

در شرایط ابهام، درآمدها و دارایی‌ها کمتر از واقع و هزینه‌ها و بدهی‌ها بیشتر از واقع شناسایی می‌شوند. هدف این است که امید واهی به کاربران اطلاعات مالی داده نشود.

2. اصل اهمیت#

مبالغ کوچک و جزئی که تأثیر قابل توجهی بر تصمیمات مالی ندارند، ممکن است در ثبت دقیق لحاظ نشوند.

3. اصل فزونی منافع بر مخارج#

اطلاعات مالی فقط زمانی تهیه می‌شود که مزایای آن بیشتر از هزینه تهیه باشد.

4. اصل خصوصیات صنعت#

برخی صنایع ویژگی‌های خاصی دارند که روش‌های حسابداری آنها را متفاوت می‌کند تا اطلاعات مالی سودمندتر ارائه شود.

بخش چهارم: استانداردهای حسابداری#

استانداردهای حسابداری شامل ضوابط اجرایی مشخص برای ثبت و گزارش اطلاعات مالی هستند. در ایران، این استانداردها توسط سازمان حسابرسی تدوین و منتشر می‌شوند و شامل شماره استاندارد، متن راهنما و مثال‌های عملی است.

بخش پنجم: تمرین‌ها و مثال‌ها#

  1. فرض تفکیک شخصیت چیست و چگونه اعمال می‌شود؟

  2. فرض تداوم فعالیت به چه معنی است؟

  3. فرض واحد پول را توضیح دهید.

  4. اصول حسابداری را نام ببرید و هر یک را با مثال شرح دهید.

  5. اصل محافظه‌کاری را توضیح داده و مثال عملی ارائه کنید.

مثال عملی: شرکت آقای سیروس در سال 1381 ساختمان خود را به مبلغ 800 میلیون ریال خریداری کرد و ارزش آن بعد از برآورد کارشناسی 1500 میلیون ریال شد. حسابدار شرکت مبلغ جدید را ثبت کرد. بررسی کنید که آیا این عمل مطابق با اصول حسابداری و مفروضات است یا خیر.

  • استانداردهای حسابداری، چاپ چهاردهم، تهران: سازمان حسابرسی، 1387

  • اصول حسابداری و حسابرسی، انتشارات دانشگاهی