فصل سوم: تهیه صورتهای مالی#
پس از مطالعه این فصل انتظار میرود فراگیر بتواند:
صورتهای مالی اساسی را بشناسد و انواع آن را توضیح دهد.
صورت سود و زیان را تنظیم کند.
صورت سرمایه (تغییرات سرمایه) را تهیه کند.
صورت وضعیت مالی (ترازنامه) را تنظیم نماید.
اصول تهیه گزارش از مانده حسابها در پایان دوره مالی را بداند.
ماهیت مانده حسابها را تشخیص دهد.
مقدمه#
در فصلهای قبل با معادله اساسی حسابداری آشنا شدیم:
داراییها = بدهیها + سرمایه
همچنین یاد گرفتیم رویدادهای مالی چگونه ثبت میشوند و چگونه از دفتر روزنامه به دفتر کل منتقل میگردند. اما اطلاعات ثبتشده در دفاتر حسابداری بسیار مفصل و جزئی هستند و استفاده مستقیم از آنها برای مدیران و استفادهکنندگان دشوار است.
به همین دلیل در پایان هر دوره مالی، اطلاعات حسابداری خلاصه و طبقهبندی شده و در قالب «صورتهای مالی» ارائه میشوند.
صورتهای مالی محصول نهایی سیستم اطلاعات حسابداری هستند. در حقیقت صورتهای مالی یک نوع گزارش هستند که بر اساس دادههای ثبت شده در سیستم به دست میآید.
انواع صورتهای مالی اساسی#
همانطور که گفته شد، صورت مالی در حقیقت یک گزارش از دادههای مالی ثبت شده است. بنابر این میتوان انتظار داشته که در یک سازمان از صورتهای مالی متفاوتی برای کاربردهای متفاوت استفاده شود. اما به طور کلی تعداد محدودی صورتهای مالی استاندارد وجود دارد که در تمام سازمانها به کار گرفته میشوند. به این صورتهای مالی، صورتهای مالی اساسی گفته میشود.
صورتهای مالی اساسی عبارتاند از:
صورت سود و زیان
صورت سرمایه (یا تغییرات سرمایه)
صورت وضعیت مالی (ترازنامه)
صورت گردش وجوه نقد
در این فصل سه صورت اول را بررسی میکنیم.
صورت سود و زیان#
صورت سود و زیان گزارشی است که نتایج عملیات یک واحد اقتصادی را طی یک دوره مالی نشان میدهد.
این صورت مالی درآمدها و هزینههای دوره را با هم مقابله میکند و سود یا زیان خالص را محاسبه مینماید.
ویژگی مهم#
صورت سود و زیان مربوط به «یک دوره زمانی» است. مثال: برای سال مالی منتهی به 29/12/1388
فرمول محاسبه سود#
سود خالص = درآمدها – هزینهها
اگر هزینهها بیشتر از درآمدها باشد، نتیجه «زیان خالص» خواهد بود.
مثال 1#
اطلاعات زیر از تراز آزمایشی اصلاح شده مؤسسه خدماتی بهار استخراج شده است:
درآمد ارائه خدمات: 874,000 هزینه حقوق: 210,000 هزینه تعمیرات: 70,000 هزینه آب و برق: 40,000 هزینه اجاره: 80,000
جمع هزینهها = 400,000
سود خالص = 874,000 - 400,000 = 474,000
صورت سود و زیان مؤسسه خدماتی بهار#
برای سال مالی منتهی به 29/12/1388
درآمد خدمات .............. 874,000 کسر میشود: جمع هزینهها .............. (400,000) سود خالص .................. 474,000
نکته آموزشی مهم#
صورت سود و زیان مانند یک «فیلم» است که عملکرد مالی مؤسسه را طی یک دوره نشان میدهد.
صورت سرمایه#
صورت سرمایه گزارشی است که تغییرات سرمایه مالک را طی یک دوره مالی نشان میدهد.
چرا تهیه میشود؟#
برای محاسبه سرمایه پایان دوره باید موارد زیر مشخص شود:
سرمایه اول دوره
سرمایهگذاری مجدد مالک
سود یا زیان خالص دوره
برداشت مالک
فرمول محاسبه سرمایه پایان دوره#
- سرمایه پایان دوره = سرمایه اول دوره
سرمایهگذاری مجدد
سود خالص
برداشت
مثال#
سرمایه اول دوره: 300,000 سرمایهگذاری مجدد: 80,000 سود خالص: 474,000 برداشت: 20,000
سرمایه پایان دوره:
300,000 + 80,000 + 474,000 - 20,000 = 834,000
نکته مهم#
اگر نتیجه عملیات زیان باشد، زیان از سرمایه کسر میشود.
ترازنامه (صورت وضعیت مالی)#
ترازنامه گزارشی است که وضعیت مالی یک واحد اقتصادی را در یک «تاریخ مشخص» نشان میدهد.
مثال: در تاریخ 29/12/1388
برخلاف صورت سود و زیان که مربوط به یک دوره است، ترازنامه مربوط به یک لحظه خاص است.
ترازنامه مانند یک «عکس» از وضعیت مالی واحد اقتصادی در پایان دوره است.
ساختار ترازنامه#
تراز نامه از سه بخش اصلی تشکیل شده است: دارایی، بدهیها و سرمایه. این سه بخش اصلی با هم یک رابطه اساسی را ایجاد میکنند که عبارت است:
داراییها = بدهیها + سرمایه
حسابهایی که در حسابداری برای این سه بخش استفاده میشود به حسابهای ترازنامهای معروف هستند. این حسابها همواره باید در ا ین رابطه صدق کنند.
مثال ترازنامه مؤسسه بهار#
در نمونه زیر حسابهای یک شرکت آورده شده است. با توجه به این مقادیر میتوانید رابطه بالا را محاسبه کنید.
داراییها: صندوق ................ 224,000 حسابهای دریافتنی ..... 140,000 اسناد دریافتنی ......... 120,000 زمین .................... 400,000 وسایل نقلیه ............. 280,000
جمع داراییها ......... 1,164,000
بدهیها: حسابهای پرداختنی ..... 110,000 اسناد پرداختنی کوتاهمدت 80,000 اسناد پرداختنی بلندمدت 140,000
جمع بدهیها ............ 330,000
سرمایه: سرمایه ................. 834,000
جمع سرمایه ................. 834,000
جمع بدهی و سرمایه ..... 1,164,000
ترازنامه طبقهبندی شده#
در ترازنامه طبقهبندی شده:
داراییها به دو گروه تقسیم میشوند:
داراییهای جاری
داراییهای غیرجاری
بدهیها نیز به دو گروه تقسیم میشوند:
بدهیهای جاری
بدهیهای بلندمدت
داراییای که انتظار میرود طی یک سال به وجه نقد تبدیل شود.
مثال: - وجه نقد - حسابهای دریافتنی - اسناد دریافتنی کوتاهمدت - موجودی کالا
داراییهایی که بیش از یک سال نگهداری میشوند.
مثال: - زمین - ساختمان - وسایل نقلیه - اثاثه اداری
تعهداتی که طی یک سال پرداخت میشوند.
مثال: - حسابهای پرداختنی - اسناد پرداختنی کوتاهمدت
تعهداتی که بیش از یک سال بعد پرداخت میشوند.
ماهیت مانده حسابها#
حسابها از نظر ماهیت به دو گروه تقسیم میشوند:
حسابهای دارای ماهیت بدهکار: - داراییها - هزینهها - برداشت
حسابهای دارای ماهیت بستانکار: - بدهیها - سرمایه - درآمدها
نکته مهم برای آزمونها:#
در رابطه با حسابهای طبقه بندی شده میتوان یک سری قواعد در نظر گرفت. با توجه به نوع کسب و کارهای میتوان گفت
درآمد همیشه بستانکار است.
هزینه همیشه بدهکار است.
جمعبندی فصل#
در پایان هر دوره مالی:
ابتدا صورت سود و زیان تهیه میشود.
سپس صورت سرمایه تنظیم میشود.
در نهایت ترازنامه تهیه میگردد.
صورت سود و زیان عملکرد دوره را نشان میدهد. ترازنامه وضعیت مالی را در پایان دوره نشان میدهد.