=========================
فصل هشتم: بستن حساب‌ها در پایان دوره مالی
=========================

اهداف رفتاری
-------------
پس از مطالعه این فصل، فراگیر باید بتواند:
1. مفهوم بستن حساب‌ها را توضیح دهد.
2. حساب‌های موقت را با حساب خالصه سود و زیان ببندد و ثبت مربوطه را انجام دهد.
3. حساب‌های دایمی را با تراز اختتامیه ببندد.
4. حساب‌های دایمی را در ابتدای سال جدید با تراز افتتاحیه باز کند.
5. اطلاعات مالی مؤسسه را به‌صورت طبقه‌بندی‌شده ثبت و ارائه کند.

مقدمه
-------
حسابداری فرآیندی است که طی آن اطلاعات مالی مربوط به معاملات و عملیات مؤسسه جمع‌آوری، ثبت، طبقه‌بندی، تجزیه و تحلیل می‌شود. در پایان هر دوره مالی، برای تهیه صورت‌های مالی، لازم است حساب‌ها بسته شوند. این عمل باعث می‌شود مانده حساب‌ها به سال مالی بعد منتقل شده و دوره مالی فعلی به صورت کامل خاتمه یابد.

چرخه حسابداری
---------------
چرخه حسابداری به صورت زیر انجام می‌شود:

1. جمع‌آوری اطلاعات مالی مربوط به معاملات و عملیات مالی.
2. ثبت اولیه معاملات در دفتر روزنامه.
3. انتقال اقلام از دفتر روزنامه به دفتر کل.
4. تهیه تراز آزمایشی (اصلاح نشده) از دفتر کل.
5. ثبت اصلاحات و تعدیلات در دفتر روزنامه و انتقال آنها به دفتر کل.
6. تهیه تراز آزمایشی اصلاح شده.
7. تهیه صورت سود و زیان.
8. بستن حساب‌های موقت در دفتر روزنامه و انتقال آن‌ها به دفتر کل.
9. تهیه تراز آزمایشی اختتامی.
10. بستن حساب‌های دایمی و تهیه ترازنامه.
11. انتقال حساب‌های دایمی به سال بعد و افتتاح حساب‌های سال جدید.

> توجه: برخی از مراحل در طول دوره مالی و برخی دیگر در پایان دوره مالی انجام می‌شوند.

حساب‌ها و انواع آن‌ها
---------------------
حساب‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند:

1. **حساب‌های دایمی:** شامل دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه است. مانده این حساب‌ها به سال بعد منتقل می‌شوند.
2. **حساب‌های موقت:** شامل درآمدها، هزینه‌ها و برداشت‌ها است. این حساب‌ها در پایان سال بسته شده و مانده آنها به حساب خالصه سود و زیان منتقل می‌شود.
3. **حساب‌های مختلط:** ترکیبی از دایمی و موقت که در پایان سال تفکیک و بسته می‌شوند.

بستن حساب‌های موقت
-------------------
حساب‌های موقت در پایان سال مالی بسته می‌شوند. این حساب‌ها شامل درآمدها، هزینه‌ها و برداشت‌ها هستند. روش بستن به صورت چهار مرحله انجام می‌شود:

1. **بستن حساب درآمدها:**  
   حساب درآمدها بدهکار و حساب خالصه سود و زیان بستانکار می‌شود.

2. **بستن حساب هزینه‌ها:**  
   حساب هزینه‌ها بستانکار و حساب خالصه سود و زیان بدهکار می‌شود.

3. **بستن حساب خالصه سود و زیان:**  
   مانده حساب خالصه سود و زیان به حساب سرمایه منتقل می‌شود.

4. **بستن حساب برداشت:**  
   مانده حساب برداشت به حساب سرمایه بسته می‌شود.

مثال عملی (مؤسسه خدماتی آرمان)
--------------------------------
تراز آزمایشی اصلاح شده مؤسسه آرمان در پایان سال 1388/12/29:

+------------------------+----------------+----------------+
| نام حساب               | بدهکار (ریال)  | بستانکار (ریال)|
+------------------------+----------------+----------------+
| وجوه نقد               | 87,500         |                |
| دریافتنی‌ها            | 246,700        |                |
| ملزومات               | 46,200         |                |
| زمین                   | 180,000        |                |
| ساختمان               | 210,000        |                |
| انباشته ساختمان       |                | 42,000         |
| اثاثه اداری           | 160,000        |                |
| انباشته اثاثه اداری   |                | 24,000         |
| پرداختنی‌ها           |                | 114,000        |
| اسناد پرداختنی         |                | 89,000         |
| سرمایه                 |                | 420,000        |
| برداشت                 | 34,000         |                |
| درآمدها                |                | 533,400        |
| حقوق                   | 213,400        |                |
| هزینه تعمیرات ساختمان  | 8,900          |                |
| هزینه استهلاک ساختمان | 10,500         |                |
| هزینه استهلاک اثاثه   | 8,000          |                |
| هزینه تلفن و آب و برق  | 17,200         |                |
+------------------------+----------------+----------------+
| جمع                    | 1,222,400      | 1,222,400      |
+------------------------+----------------+----------------+

مراحل بستن حساب‌ها در دفتر روزنامه به صورت زیر است:

**مرحله 1: بستن حساب درآمدها**
- بدهکار: درآمدها 533,400
- بستانکار: حساب خالصه سود و زیان 533,400

**مرحله 2: بستن حساب هزینه‌ها**
- بدهکار: حساب خالصه سود و زیان 258,000
- بستانکار: حقوق و هزینه‌ها 258,000

**مرحله 3: بستن حساب خالصه سود و زیان**
- بدهکار یا بستانکار: حساب خالصه سود و زیان به حساب سرمایه بسته می‌شود
- مبلغ: 275,400

**مرحله 4: بستن حساب برداشت**
- بدهکار یا بستانکار: حساب برداشت به حساب سرمایه بسته می‌شود
- مبلغ: 34,000

حساب‌های موقت در مؤسسات بازرگانی
---------------------------------
حساب‌های موقت در مؤسسات بازرگانی شامل حساب‌های خرید، فروش، برگشت از خرید و تخفیفات نیز می‌شوند. روند بستن حساب‌ها مشابه مؤسسات خدماتی است، با این تفاوت که حساب موجودی کالا (اول دوره و پایان دوره) نیز در پایان سال بسته می‌شود.

مثال عملی (مؤسسه بازرگانی بهشت)
----------------------------------
تراز آزمایشی اصلاح شده مؤسسه بازرگانی بهشت در پایان سال 1388/12/29:

+------------------------+----------------+----------------+
| نام حساب               | بدهکار (ریال)  | بستانکار (ریال)|
+------------------------+----------------+----------------+
| صندوق                  | 94,200         |                |
| دریافتنی‌ها            | 87,400         |                |
| موجودی کالای اول دوره  | 121,400        |                |
| اثاثه اداری            | 173,000        |                |
| انباشته اثاثه اداری    |                | 64,300         |
| پرداختنی‌ها            |                | 74,600         |
| سرمایه                 |                | 121,700        |
| برداشت                 | 18,400         |                |
| فروش                   |                | 863,200        |
| برگشت از فروش          | 21,300         |                |
| تخفیفات فروش           | 14,700         |                |
| خرید                   | 461,300        |                |
| برگشت از خرید          |                | 18,700         |
| تخفیفات خرید           |                | 19,100         |
| هزینه‌ها               | 102,300        |                |
| حمل کالای خریداری شده  | 21,200         |                |
| استهلاک اثاثه         | 17,300         |                |
| هزینه تلفن و آب و برق  | 29,100         |                |
+------------------------+----------------+----------------+
| جمع                    | 1,161,600      | 1,161,600      |
+------------------------+----------------+----------------+

تمرین‌ها
-----------
1. تراز آزمایشی اصلاح شده یک شرکت خدماتی یا بازرگانی را دریافت کرده و مراحل بستن حساب‌ها را ثبت کنید.
2. حساب‌های دایمی و موقت را شناسایی کرده و آن‌ها را به سال بعد منتقل کنید.
3. ثبت‌های روزنامه مربوط به افتتاح حساب در ابتدای سال بعد را انجام دهید.

خلاصه نکات مهم
----------------
- حساب‌های موقت شامل درآمدها، هزینه‌ها و برداشت‌ها هستند و در پایان سال بسته می‌شوند.
- حساب‌های دایمی شامل دارایی‌ها، بدهی‌ها و سرمایه هستند و مانده آن‌ها به سال بعد منتقل می‌شود.
- مراحل بستن حساب‌ها شامل چهار مرحله برای حساب‌های موقت و انتقال به حساب سرمایه است.
- ثبت افتتاح حساب‌های دایمی در ابتدای سال جدید برای شروع دوره مالی بعد ضروری است.
- تهیه تراز آزمایشی اختتامی، پایه‌ای برای تهیه صورت‌های مالی و اطمینان از صحت ثبت‌ها است.