فصل ششم
=========================================
عملیات حسابداری مربوط به صندوق، تنخواه‌گردان و بانک
=========================================


پس از مطالعه این فصل انتظار می‌رود فراگیر بتواند:

1. مفهوم وجه نقد و انواع آن را توضیح دهد.
2. حساب صندوق را شناسایی و ثبت‌های حسابداری مربوط به آن را انجام دهد.
3. کسری و اضافات صندوق را محاسبه و ثبت کند.
4. حساب تنخواه‌گردان را بشناسد و ثبت‌های مربوط به آن را انجام دهد.
5. حساب بانک را تحلیل و رویدادهای مرتبط با آن را ثبت کند.
6. صورت مغایرت بانکی تهیه نماید.
7. ثبت‌های اصلاحی مربوط به مغایرت‌های بانکی را انجام دهد.

مقدمه
------

بدون وجود وجه نقد، ادامه فعالیت هیچ مؤسسه‌ای امکان‌پذیر نیست. وجه نقد یکی از مهم‌ترین دارایی‌های هر واحد اقتصادی است و کنترل صحیح آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

وجه نقد شامل موارد زیر است:

- موجودی صندوق
- موجودی تنخواه‌گردان
- موجودی حساب‌های بانکی

در این فصل، عملیات حسابداری مربوط به هر یک از این موارد را به‌صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.

------------------------------------------------------------
بخش اول: حساب صندوق
------------------------------------------------------------

تعریف صندوق
------------

صندوق محلی است برای نگهداری وجوه نقدی که جهت پرداخت‌های روزمره استفاده می‌شود. این حساب یک **دارایی** است و افزایش آن بدهکار و کاهش آن بستانکار می‌شود.

ماهیت حساب صندوق
------------------

چون صندوق دارایی است:

- افزایش وجه نقد → بدهکار
- کاهش وجه نقد → بستانکار

مثال 1: دریافت وجه نقد قرضی
--------------------------------

در تاریخ 1/2/88 مؤسسه ندا مبلغ 480,000 ریال به‌صورت قرض از مؤسسه توانا دریافت کرد.

ثبت در دفاتر مؤسسه ندا:

    صندوق              480,000 بدهکار
        حساب‌های پرداختنی      480,000 بستانکار

ثبت در دفاتر مؤسسه توانا:

    حساب‌های دریافتنی   480,000 بدهکار
        صندوق                    480,000 بستانکار

کنترل موجودی صندوق
--------------------

در پایان هر روز یا هفته باید موجودی واقعی صندوق شمارش شود و با مانده دفتری مقایسه گردد.

اگر اختلاف وجود داشته باشد، از حسابی به نام:

    «کسور و اضافات صندوق»

استفاده می‌شود.

کسری صندوق → بدهکار
اضافه صندوق → بستانکار

مثال 2: اضافه صندوق
----------------------

جمع فروش روزانه: 4,866,000 ریال  
وجه نقد وصول‌شده: 4,867,500 ریال  

اختلاف: 1,500 ریال اضافه

ثبت:

    صندوق                     4,867,500 بدهکار
        فروش                         4,866,000 بستانکار
        کسور و اضافات صندوق            1,500 بستانکار

مثال 3: کسری صندوق
----------------------

جمع فروش: 3,979,000 ریال  
وجه نقد وصول‌شده: 3,977,400 ریال  

اختلاف: 1,600 ریال کسری

ثبت:

    صندوق                     3,977,400 بدهکار
    کسور و اضافات صندوق         1,600 بدهکار
        فروش                         3,979,000 بستانکار

بستن حساب کسور و اضافات
--------------------------

اگر مانده بدهکار باشد → هزینه  
اگر مانده بستانکار باشد → درآمد  

------------------------------------------------------------
بخش دوم: حساب بانک
------------------------------------------------------------

تعریف حساب بانک
-----------------

حساب بانک نیز یک دارایی است.

افزایش موجودی بانک → بدهکار  
کاهش موجودی بانک → بستانکار  

مثال: افتتاح حساب جاری
-------------------------

شرکت صبا در تاریخ 2/3/88 مبلغ 6,800,000 ریال از صندوق به بانک واریز کرد.

ثبت:

    بانک               6,800,000 بدهکار
        صندوق                 6,800,000 بستانکار

نمونه عملیات طی ماه:

- خرید اثاثه با چک
- پرداخت هزینه‌ها با چک
- دریافت وجه فروش و واریز به بانک

هر پرداخت با چک:

    هزینه / دارایی     بدهکار
        بانک                 بستانکار

هر واریز به بانک:

    بانک                بدهکار
        درآمد / دریافتنی     بستانکار

------------------------------------------------------------
بخش سوم: مغایرت بانکی
------------------------------------------------------------

چرا مغایرت ایجاد می‌شود؟
--------------------------

به دلایل زیر ممکن است مانده دفتر با صورت‌حساب بانک برابر نباشد:

1. چک‌های معوق (هنوز وصول نشده‌اند)
2. وجوه در راه (واریز شده ولی در صورت‌حساب نیامده)
3. کارمزدهای بانکی
4. اشتباهات حسابداری
5. اشتباه بانک

اقلام باز
----------

اقلام باز بدهکار دفتر → به مانده بانک اضافه می‌شود  
اقلام باز بستانکار دفتر → از مانده بانک کسر می‌شود  

اقلام باز بدهکار صورت → از مانده دفتر کسر می‌شود  
اقلام باز بستانکار صورت → به مانده دفتر اضافه می‌شود  

مراحل تهیه صورت مغایرت بانکی
--------------------------------

مرحله 1: تطبیق اقلام دفتر با صورت‌حساب  
مرحله 2: شناسایی اقلام باز  
مرحله 3: تنظیم صورت مغایرت  
مرحله 4: ثبت اصلاحات در دفاتر  

ثبت اصلاحات معمولاً شامل موارد زیر است:

- کارمزد بانک
- اصلاح اشتباه ثبت چک
- ثبت واریزی‌های ثبت‌نشده

------------------------------------------------------------
بخش چهارم: حساب تنخواه‌گردان
------------------------------------------------------------

تعریف تنخواه‌گردان
---------------------

برای پرداخت هزینه‌های جزئی نمی‌توان هر بار چک صادر کرد. بنابراین مبلغی مشخص در اختیار یک فرد قرار می‌گیرد که به آن تنخواه‌گردان می‌گویند.

تنخواه‌گردان نیز یک دارایی است.

دو روش ثبت تنخواه
--------------------

1. روش تنخواه ثابت
2. روش تنخواه متغیر

روش تنخواه ثابت
------------------

در این روش، مبلغ اولیه ثابت می‌ماند و فقط هنگام تسویه، هزینه‌ها ثبت می‌شوند.

مثال:

پرداخت 2,000,000 ریال تنخواه:

    تنخواه‌گردان     2,000,000 بدهکار
        بانک                 2,000,000 بستانکار

گزارش هزینه‌ها:

جمع هزینه‌ها: 1,842,000 ریال

ثبت:

    هزینه‌ها            1,842,000 بدهکار
        بانک                   1,842,000 بستانکار

روش تنخواه متغیر
------------------

در این روش هر پرداخت مستقیماً ثبت می‌شود و مانده تنخواه تغییر می‌کند.

------------------------------------------------------------
جمع‌بندی فصل
------------------------------------------------------------

در این فصل آموختیم:

- صندوق، بانک و تنخواه‌گردان همگی دارایی هستند.
- افزایش دارایی بدهکار و کاهش آن بستانکار می‌شود.
- مغایرت بانکی یک کنترل داخلی ضروری است.
- ثبت اصلاحات فقط برای اقلام ثبت‌نشده انجام می‌شود.
- تنخواه‌گردان ابزاری برای مدیریت هزینه‌های جزئی است.