فصل اول: عملکرد مالی مؤسسات
===========================

این فصل یک آشنایی پایه‌ای و قدم‌به‌قدم با حسابداری است. اگر تازه‌کار هستید،
نگران نباشید؛ مفاهیم با مثال‌های ساده توضیح داده شده‌اند تا بتوانید به صورت
خودآموز یاد بگیرید.

اهداف یادگیری
-------------

انتظار می‌رود پس از مطالعه این فصل بتوانید:

1. حسابداری را تعریف کنید.
2. مفاهیم و اصطلاحات پایه را توضیح دهید.
3. واحدهای اقتصادی را طبقه‌بندی کنید.
4. رشته‌های تخصصی حسابداری را نام ببرید.
5. استفاده‌کنندگان اطلاعات حسابداری را معرفی کنید.
6. دوره مالی را تعریف کنید.
7. رویداد مالی را تشخیص دهید.
8. چرخه حسابداری را تشریح کنید.
9. اسناد و دفاتر حسابداری را توضیح دهید.
10. معادله اساسی حسابداری را بیان و تحلیل کنید.

1-1 حسابداری چیست؟
------------------

در دنیای امروز، تصمیم‌گیری درست و به‌موقع برای موفقیت مؤسسات ضروری است.
مدیران، سرمایه‌گذاران و اعتباردهندگان نیاز دارند بدانند وضعیت مالی یک مؤسسه
چگونه است. حسابداری ابزاری است که این اطلاعات را فراهم می‌کند.

تعریف حسابداری
~~~~~~~~~~~~~~

حسابداری یک سیستم اطلاعاتی است که با شناسایی، ثبت، طبقه‌بندی، تلخیص و گزارشگری
رویدادهای مالی، اطلاعات لازم را در اختیار استفاده‌کنندگان قرار می‌دهد.

به زبان ساده: حسابداری کمک می‌کند بفهمیم پول از کجا آمده، کجا خرج شده و نتیجه
این فعالیت‌ها چیست.

1-2 سیستم اطلاعاتی حسابداری
---------------------------

سیستم اطلاعاتی حسابداری سه بخش اصلی دارد:

- **ورودی:** رویدادهای مالی (مثل خرید، فروش، دریافت وام)
- **پردازش:** عملیات حسابداری (ثبت و طبقه‌بندی)
- **خروجی:** گزارش‌های مالی (مثل ترازنامه و صورت سود و زیان)

گزارش‌های مالی مهم‌ترین خروجی این سیستم هستند و برای تصمیم‌گیری استفاده می‌شوند.

1-3 معادله اساسی حسابداری
-------------------------

پایه حسابداری دوطرفه، معادله زیر است:

::

    دارایی‌ها = بدهی‌ها + سرمایه

این معادله همیشه برقرار است.

مثال ساده
~~~~~~~~~

فرض کنید:

- 2,000,000 ریال سرمایه شخصی وارد مؤسسه می‌کنید.
- 600,000 ریال وام می‌گیرید.

پس داریم:

::

    دارایی‌ها = 2,600,000
    بدهی‌ها = 600,000
    سرمایه = 2,000,000

و معادله برقرار است:

::

    2,600,000 = 600,000 + 2,000,000

1-4 عناصر اصلی حسابداری
-----------------------

1) دارایی
~~~~~~~~~

دارایی منابع اقتصادی متعلق به مؤسسه است که:

- در نتیجه رویدادهای گذشته ایجاد شده
- قابل اندازه‌گیری به پول است
- منافع اقتصادی آینده دارد

نمونه دارایی‌ها:

- وجه نقد
- حساب‌های دریافتنی
- اسناد دریافتنی
- موجودی کالا
- زمین و ساختمان
- تجهیزات و وسایل نقلیه

2) بدهی
~~~~~~~~~~~~~~

بدهی تعهدات مالی مؤسسه در مقابل دیگران است که باید در آینده تسویه شود.

نمونه بدهی‌ها:

- حساب‌های پرداختنی
- اسناد پرداختنی
- وام پرداختنی

3) سرمایه
~~~~~~~~~~~~~~~~

سرمایه حق مالی مالک یا مالکان نسبت به دارایی‌های مؤسسه پس از کسر بدهی‌ها است.

::

    سرمایه = دارایی‌ها - بدهی‌ها

1-5 رویداد مالی
------------------------------

رویداد مالی رویدادی است که حداقل بر یکی از این سه عنصر اثر بگذارد:

- دارایی
- بدهی
- سرمایه

مثال‌ها:

- خرید خودرو → افزایش دارایی
- دریافت وام → افزایش دارایی و بدهی
- تغییر مدیر → رویداد مالی نیست (اثر مالی ندارد)

1-6 حساب چیست؟
--------------

حساب یک «ظرف اطلاعاتی» است که اطلاعات مربوط به یک دارایی، بدهی یا سرمایه را
نگهداری می‌کند. برای هر دارایی یا بدهی یک حساب جداگانه داریم.

1-7 رشته‌های تخصصی حسابداری
---------------------------

رشته‌های اصلی عبارت‌اند از:

1. حسابداری مالی
2. حسابداری بهای تمام‌شده (صنعتی)
3. حسابداری مدیریت
4. حسابداری دولتی
5. حسابرسی

هر رشته برای نیازهای خاصی طراحی شده است.

1-8 استفاده‌کنندگان اطلاعات حسابداری
------------------------------------

الف) استفاده‌کنندگان درون‌سازمانی
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

- مدیران
- سرپرستان
- هیئت‌مدیره

کاربرد: برنامه‌ریزی، کنترل و تصمیم‌گیری

ب) استفاده‌کنندگان برون‌سازمانی
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

- سرمایه‌گذاران
- بانک‌ها
- بستانکاران
- سازمان امور مالیاتی
- تحلیل‌گران مالی

1-9 دوره مالی
------------

عمر فعالیت مؤسسه به دوره‌های زمانی مساوی تقسیم می‌شود. به هر دوره یک‌ساله:

::

    سال مالی

گفته می‌شود.

1-10 چرخه حسابداری
------------------

چرخه حسابداری مجموعه عملیاتی است که در هر دوره مالی تکرار می‌شود:

1. جمع‌آوری اسناد و مدارک
2. تجزیه و تحلیل رویداد مالی
3. ثبت در سند حسابداری
4. ثبت در دفتر روزنامه
5. انتقال به دفتر کل
6. تهیه تراز آزمایشی
7. اصلاحات
8. تهیه صورت سود و زیان
9. تهیه ترازنامه
10. بستن حساب‌ها

1-11 اسناد و دفاتر حسابداری
---------------------------

اسناد مثبته
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

مدارکی که وقوع یک رویداد مالی را اثبات می‌کنند:

- فاکتور خرید
- فاکتور فروش
- رسید بانکی
- قبض انبار
- قرارداد

دفاتر حسابداری
~~~~~~~~~~~~~~

دفتر روزنامه
^^^^^^^^^^^^
ثبت رویدادها به ترتیب تاریخ

دفتر کل
^^^^^^^
ثبت اطلاعات هر حساب به صورت جداگانه

1-12 طبقه‌بندی واحدهای اقتصادی
-------------------------------

از نظر نوع فعالیت
~~~~~~~~~~~~~~~~~

1. مؤسسات خدماتی
2. مؤسسات بازرگانی
3. مؤسسات تولیدی

از نظر هدف فعالیت
~~~~~~~~~~~~~~~~~

1. مؤسسات انتفاعی
2. مؤسسات غیرانتفاعی

از نظر نوع مالکیت
~~~~~~~~~~~~~~~~~

1. بخش عمومی
2. بخش تعاونی
3. بخش خصوصی

از نظر تعداد مالکین
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

1. مؤسسات انفرادی
2. مؤسسات چندمالکی (شرکت‌ها)